Baszta Półokrągła (Baszta Gotycka)

Baszta Półokrągła (Baszta Gotycka)

Jest to półcylindryczna budowla z dwiema kondygnacjami strzelniczymi. Została zbudowana w XIV wieku z kamienia i cegły. Była częścią murów obronnych wzniesionych przez króla Kazimierza Wielkiego. Drewniane pomosty umożliwiały obrońcom dostęp do strzelnic.

W okresie średniowiecza we wnętrzu baszty znajdował się „cyrkacz świec” -  wyrabiano tu grube świece gromniczne, używając do tego lin konopnych, po których gorący wosk skapywał do form. Baszta została zrekonstruowana w latach 80-tych  XX w. Podczas remontu generalnego w 1993 r. odtworzono przypuszczalną formę zwieńczenia budowli.

Widoczny po prawej stronie Baszty mur to pozostałości dawnych „kazimierzowskich” umocnień miasta. Z ocalałych fragmentów można wnioskować, że grubość ich wynosiła około 2 m, a wysokość wahała się od 4 do 12 m. Mury obronne rozbierane były w dwóch etapach: w 2. połowie XII wieku i 2. połowie XIX wieku.

Aby dojść do Baszty należy wejść w podwórko pomiędzy Bramą Krakowską a budynkiem, w którym znajduje się Lubelski Ośrodek Informacji Turystycznej i Kulturalnej.

Brama Grodzka

Brama Grodzka

Zbudowana w 1341 r. po najeździe Tatarów, za panowania króla Kazimierza Wielkiego. Strzegła przejścia w obronnych murach miejskich. Pierwotnie miała formę czworoboku opatrzonego hełmem, posiadała dwie kondygnacje z otworami strzelniczymi.  W XVI wieku dobudowano przedbramie z attyką. Pod koniec XVIII w. na polecenie Komisji Dobrego Porządku (Boni Ordinis), Brama została przebudowana w stylu klasycystycznym i pozbawiona cech obronnych. Przebudowę przypominają elementy widoczne od strony Starego Miasta: data MDCCLXXXV oraz monogram SAR (Stanislaus Augustus Rex – Stanisław August Król).
Brama Grodzka była też symbolicznym łącznikiem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, dlatego potocznie nazywano ją Bramą Żydowską.
W jej pomieszczeniach siedzibę ma Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN. Możemy tam zobaczyć m.in.: makietę dawnej dzielnicy żydowskiej na Podzamczu oraz ciekawe wystawy dokumentujące codzienne życie w przedwojennym Lublinie.

Brama Krakowska

Brama Krakowska

Brama Krakowska jest jednym z architektonicznych symboli Lublina.  Jest skierowana w stronę historycznego traktu, który prowadził do ówczesnej stolicy państwa – Krakowa, stąd jej nazwa.

Wzniesiona została jako fortyfikacja w pierścieniu murów obronnych otaczających miasto. Stało się to w 1341 roku, za panowania króla Kazimierza Wielkiego po najeździe Tatarów. Zasadniczy zrąb gotyckich murów zbudowany został z cegły i kamienia wapiennego i ułożony na licu zewnętrznych ścian w motyw szachownicy. Nadbudowę wzniesiono z zeszklonej cegły. Ośmioboczna, otynkowana wieża powstała w połowie XVI w. Budowlę nakrywa barokowy hełm z umieszczonym na jego szczycie monogramem SAR /Stanislaus Augustus Rex/ i datą 1782, pochodzący z okresu przebudowy dokonanej przez Dominika Merliniego.

Obecny wygląd bramy jest wynikiem prac konserwatorsko-budowlanych z lat 1959-64, kiedy to przywrócono jej historyczny wygląd, a wnętrze zaadaptowano na potrzeby Muzeum Historii Miasta Lublina.

Brama Krakowska była budowlą reprezentacyjną, przez którą wjeżdżały orszaki monarsze i poselskie. Brama była też punktem obserwacyjnym dla straży ogniowej, grano z niej także hejnał miejski. Mieszkał tu też zegarmistrz, obsługujący znajdujący się na niej zegar.  Nie był chyba zbyt dobrym rzemieślnikiem, ponieważ o kondycji lubelskich zegarów napisano nawet wierszyk: Wszędzie częstokroć mylą się zegarze, lecz te w Lublinie, najpewniejsze łgarze.

W Bramie Krakowskiej kręcone były sceny historycznego serialu „Czarne chmury”. Obecnie niemal codziennie można ją oglądać w serwisach pogodowych ogólnopolskich telewizji, kiedy na żywo pokazywane są migawki z różnych miejsc w Polsce.

Dawna Mansjonaria (Dom Wikariuszy)

Dawna Mansjonaria (Dom Wikariuszy)

Pierwotnie była to baszta w murach miejskich, z furtą prowadzącą z zamku do kościoła farnego. Po powołaniu w XVI w. grupy mansjonarzy, duchownych, których głównym zadaniem było śpiewanie psalmów w określonych intencjach, zaistniała potrzeba znalezienia dla nich budynku położonego jak najbliżej kościoła. Podjęto decyzję o przydzieleniu im baszty, którą nadbudowano. Po zlikwidowaniu instytucji mansjonarii, budynek pełnił funkcję kamienicy mieszkalnej.
Do dziś nad drzwiami wejściowymi zobaczyć można tympanon z płaskorzeźbą Jezusa Chrystusa natomiast część domu która znajduje się w miejscu dawnych murów obronnych, została celowo pomalowana ceglanym kolorem.

Dawna Plebania - ul. Grodzka 11

Dawna Plebania - ul. Grodzka 11

Pierwotnie mieściła się tu plebania kościoła pw. św. Michała Archanioła. Budynek został wzniesiony na początku XVII w. w miejscu dawnej plebanii, która spłonęła podczas wielkiego pożaru miasta w roku 1575. W budynku zachowały się polichromie pochodzące z XVII i XVIII wieku. Po rozebraniu kościoła farnego w 1853 roku, władze carskie skonfiskowały majątek i budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa.

W 1870 r. został przekazany Gminie Wyznaniowej Żydowskiej. Mieścił się tu Żydowski Dom Sierot tzw. "Ochronka" oraz sala schronienia dla żydowskich starców i kalek. 24 marca 1942 r., podczas likwidacji getta, wychowankowie sierocińca, opiekunki oraz starcy zostali zamordowani przez Niemców. Wydarzenie to upamiętnia tablica pamiątkowa na budynku. Po II wojnie światowej budynek pełnił funkcję domu starców, a następnie domu dziecka. Obecnie jest siedzibą Młodzieżowego Domu Kultury „Pod Akacją”.

Kamienica Konopniców, Rynek 12

Kamienica Konopniców, Rynek 12

Kamienicę Konopniców śmiało można nazwać najpiękniejszą w Lublinie. Pomalowana na błękitny kolor, z imponującą attyką, bogatymi zdobieniami rzeźbiarskimi i boniowaniem zachwyca turystów, malarzy i fotografików. Jest jednym z symboli architektonicznych miasta.

Historia tej kamienicy sięga XV wieku. Gotycki wówczas dom należał do takich rodzin jak Sadurkowie, Domaratowie, Kretkowie i Konopnicowie. Córka Jana i Heleny Kretków, Katarzyna wniosła w posagu kamienicę Sebastianowi Konopnicy, który był rajcą i burmistrzem lubelskim a także właścicielem wielu domów i folwarków oraz podlubelskiej wsi Konopnica. To Sebastian Konopnica w 1597 roku kamienicę przebudował oraz ozdobił w stylu manierystycznym. Na elewacji można zobaczyć bogatą dekorację rzeźbiarską o motywach włoskich i niderlandzkich, wykonaną przez warsztat pińczowski, wzorujący się na sztuce Santi Gucciego. W medalionach na zwieńczeniach okiennych pierwszego piętra umieszczono wizerunki Sebastiana Konopnicy oraz jego żony Katarzyny. Gmerk Kretków – podkowa barkiem do góry, z krzyżem w środku i literami KK  został umieszczony na środkowym medalionie. Kamienica jeszcze wielokrotnie zmieniała właścicieli.

Według przekazów, w kamienicy zatrzymywali się niezwykli goście. W roku 1610 car Wasyl Szujski, który był wówczas jeńcem Żółkiewskiego, przewożonym do Warszawy. W 1703 roku przebywał w niej król szwedzki Karol XII, a w roku 1707, car Piotr Wielki.

Obecnie w kamienicy Konopniców mieści się przedszkole.

Kamienica przy ul. Złotej 3

Kamienica przy ul. Złotej 3

Kamienica zwana Ślusarzowską została zbudowana w 1526 roku, w miejscu drewnianego domu, którego właścicielem był Maciej Materna. W 1540 roku została przebudowana przez następnego właściciela Wojciecha Ślusarza. Podczas pożaru Lublina w 1575 roku została częściowo zniszczona. Kolejny właściciel, Bartłomiej Helt, w 1588 roku dobudował drugie piętro. Architektem był sam Rudolf Negroni, słynny architekt włoskiego pochodzenia. Drugie piętro zwane było deputackim, służyło na stancje dla delegatów Trybunału Koronnego. Kamienice jeszcze kilka razy zmieniała właścicieli. W XIX wieku kamienica przeszła w ręce rodziny Rabininów. Mieszkał w niej m.in. Jan Rabinin słynny historyk, archiwista, badacz dziejów Lublina.

W roku 1999 rodzina Rabininów podarowała miastu kamienicę z zastrzeżeniem, że ma być przeznaczona na cele kulturalne.

Obecnie w kamienicy ma swoją siedzibę Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza.

Kaplica Trójcy Świętej

Kaplica Trójcy Świętej

Stojąca na Wzgórzu Zamkowym Kaplica Trójcy Świętej jest unikatowym przykładem zespolenia gotyckiej architektury z rusko-bizantyjskimi freskami.  Jest jednym z najcenniejszych zabytków sztuki średniowiecznej w Polsce i w Europie.

Kaplica została wzniesiona wraz z zamkiem przez króla Kazimierza Wielkiego w drugiej połowie XIV wieku. Na początku XV wieku, na zlecenie króla Władysława Jagiełły, ruscy malarze pod kierunkiem mistrza Andrzeja pokryli wnętrze kaplicy freskami w stylu rusko-bizantyjskim. Prace zakończono w 1418 roku.

Malowidła zostały wykonane stosowaną wówczas techniką tzw. mokrego tynku, na który składała się zaprawa z wapna i drobno ciętych włókien. W ciągu jednego dnia kładziono tyle tynku ile malarz mógł zamalować. Taki sposób malowania był mozolny ale też niezwykle trwały.  

Kompozycja malowideł została stworzona stosując zasadę hierarchii zstępującej. Na sklepieniu nad prezbiterium umieszczono Trójcę Świętą. Nieco niżej można zobaczyć serafiny, cherubiny, tematy eucharystyczne. W nawie natomiast poczet proroków i cykl ewangeliczny. Całość dopełniają sceny z życia Chrystusa, Maryi i świętych. Ciekawostką jest fakt, że w Kaplicy można zobaczyć dwa z trzech istniejących do dziś portretów króla Jagiełły namalowanych za jego życia. Niezwykłe są też wydrapane w ścianach podpisy, z których dwa pochodzą z roku1569. Jeden z nich, na obudowie schodów prowadzących na chór zawiera też łaciński napis „unia facta Est cum ducatus Lytwanie” co znaczy „unia z Litwą została zawarta”.

Kaplica jest w typie świątyni dwukondygnacyjnej, jednofilarowej rozpowszechnionej w średniowiecznej łacińskiej Europie. Obie kondygnacje mają jednakowy układ przestrzenny. Górna kondygnacja ma kwadratową nawę i wielobocznie wydłużone prezbiterium. Typowo gotyckie, gwiaździste sklepienie wspiera się na potężnym ośmiobocznym filarze. Prezbiterium i nawę oddziela łuk tęczowy.

Kaplica została uhonorowana Znakiem Dziedzictwa Europejskiego w 2007 r.

 

 

Obiekt dostępny do zwiedzania z Kartą Turysty.

Kościół i klasztor oo. dominikanów

Kościół i klasztor oo. dominikanów

Jednym z najważniejszych zabytków Lublina jest kościół i klasztor oo. Dominikanów.

Zakon przybył do Lublina w latach trzydziestych XIII wieku. W 1342 roku, po najeździe Tatarów, z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego, w miejscu drewnianego, został wybudowany ceglany, gotycki, jednonawowy kościół pw. Św. Stanisława Biskupa Męczennika. Kościół był kilkakrotnie rozbudowywany. Największa przebudowa miała miejsce po pożarze w 1575 roku. Budowli nadano wówczas cechy stylu renesansu lubelskiego. Architektem przebudowy był Rudolf Negroni.   W roku 2018 zakończył się remont kościoła.

W 1569 roku w kościele odbyło się uroczyste nabożeństwo dziękczynne po zawarciu Unii Lubelskiej. W roku 1967 przez papieża Pawła VI kościół został podniesiony do rangi bazyliki mniejszej.

Wraz z kościołem od XV do XVII wieku budowany był etapami przylegający klasztor. W najstarszej części zachowały się sklepienia krzyżowo-żebrowe oraz portal z XV wieku. Obecnie trwają prace remontowe w poszczególnych skrzydłach klasztoru.

Jednym z ciekawszych miejsc w klasztorze jest dawny refektarz z charakterystycznym sklepieniem palmowym, opartym na jednej kolumnie. Według tradycji klasztornej, w refektarzu została podpisana Unia Lubelska w 1569 roku.

Lubelscy dominikanie  przez kilka wieków przez kilka wieków byli w posiadaniu jednej z największych w świecie relikwii Krzyża Świętego. Relikwia trafiła w XIV wieku do Lublina z Kijowa. W roku 1991 relikwię skradziono. Do dnia dzisiejszego relikwi nie odnaleziono.

Zarówno kościół jak i klasztor częściowo udostępnione są do zwiedzania.

 

Obiekt uhonorowany Znakiem Dziedzictwa Europejskiego w 2007 r.

Mały Ratuszek

Mały Ratuszek

Przy ulicy Archidiakońskiej 5 stoi niewielka XVI wieczna kamienica z bardzo ciekawą historią. Kamienicę zwano kiedyś Małym Ratuszkiem. Nazwa ta wiąże się z faktem, że od roku 1763, na czas funkcjonowania Trybunału Koronnego w Lublinie, odbywały się w niej posiedzenia Rady Miejskiej.

Nad wejściem do budynku wykonano niezwykle dekoracyjne sgraffiti herbu Lublina.

W XVIII wieku kamienica stanowiła własność Seweryna Krasiewicza. Na przełomie XIX i XX właścicielami była rodzina Zalewskich. W okresie międzywojennym mieściła się tutaj drukarnia należąca do Wiktora Świetlickiego.

Obecnie w kamienicy mieści się Dom Pomocy Społecznej.

Plac Po Farze

Plac Po Farze

Nazwa placu nawiązuje do faktu, iż przez kilkaset lat stał tutaj kościół pw. Św. Michała Archanioła. Był to pierwszy parafialny kościół w mieście więc nazywany był Farą. Kościół zbudowano prawdopodobnie w XIII wieku. Według podań został wzniesiony przez księcia Leszka Czarnego jako wotum po wygranej bitwie z Jadźwingami. Legenda mówi że książę, który przybył żeby rozprawić się z najeźdźcami usnął pod wielkim dębem rosnącym w miejscu gdzie później stanął kościół. We śnie ukazał mu się Archanioł Michał i podarował mu miecz którym później pokonał Jadźwingów.

Niestety nie wiadomo jaki był pierwotny wygląd kościoła. W XV wieku przy kościele istniała szkoła a także utworzono szpital. Obok kościoła do końca XVIII wieku funkcjonował cmentarz przykościelny. W XV wieku kościół został przebudowany, dobudowano wieżę frontową. Podczas wielkiego pożaru miasta w 1575 roku kościół częściowo spłonął. Jego odbudowa, podczas której świątynię również powiększono trwała 30 lat. Po przebudowie kościół miał imponujące rozmiary. Wieża kościoła miała ponad 60 metrów wysokości i widoczna była z odległości 5 mil polskich (mila polska - 7146 metrów). W 1844 roku podjęto decyzję o rozbiórce kościoła. Oficjalnym powodem był zły stan techniczny budynku. 

Makietę kościoła oraz rekonstrukcję jego fundamentów można obecnie ogladać na Placu po Farze. Jest to efekt prac rewitalizacyjnych prowadzonych na pocz. XXI w.

Plac Rybny

Plac Rybny

Plac Rybny to niezwykle urokliwy zakątek Starego Miasta. Nazwa nawiązuje do odbywającego się w tym miejscu dawniej targu, na którym handlowano głównie rybami. Od północnej strony plac był zakończony murem miejskim. Na wysokości dzisiejszego Zaułka Hartwigów znajdowała się furta Rybna, pod nią przechodził kanał odpływowy, którym nad łąki nad Czechówką wypływały nieczystości z tej części miasta. W podwórku, niedaleko schodów do dziś można zobaczyć fragment potężnej baszty Okrągłej, która miała 25 metrów wysokości i wyposażona była w działa.  

W XVI w. na placu Rybnym znajdował się też lunapar zwany też zamtuzem czyli dom publiczny, który był zarządzany przez miejskiego kata.

Przy placu znajduje się tzw. Pałac Pawęczkowskich, nazywany tak od nazwiska jednego z jej właścicieli. Nie wszyscy wiedzą, że pierwotnie miał to być kościół, budowany przez oo. trynitarzy, jednak śmierć fundatora świątyni, Dominika Lubomirskiego, spowodowała przerwanie budowy. Niektórzy winą za niedokończoną inwestycję obarczają... kamień nieszczęścia, który wówczas znajdował się właśnie w tamtej okolicy. Niedokończony budynek trynitarza sprzedali lubelskiemu fryzjerowi Janowi Pawęczkowskiemu.

Rynek Starego Miasta

Rynek Starego Miasta

Położony centralnie lubelski Rynek ma kształt nieregularnego czworoboku. Jego położenie uwarunkowane było zabudową sprzed lokacji miasta oraz ukształtowaniem wzgórza. Rynek pełnił niegdyś funkcje administracyjne, sądowe, handlowe i kulturalne. Załatwiali tu swoje sprawy mieszczanie, szlachta i kupcy. Zakonnicy podążali do położonego nieopodal klasztoru Dominikanów, deputaci sądowi wchodzili po schodach do Trybunału Koronnego a kat czynił swą powinność przy pręgierzu ustawionym na środku placu. Szczególnie gwarno było podczas czterech dorocznych jarmarków na które zjeżdżali kupcy z najodleglejszych zakątków ówczesnego świata. Dzisiaj czasem pustawy, niekiedy mocno zatłoczony ale zawsze urokliwy Rynek otoczony jest kawiarnianymi ogródkami, które wypełniają mieszkańcy i turyści. 

Kamienice wokół Rynku należały do zamożnych rodzin mieszczańskich. Ich wygląd na przestrzeni wieków zmieniał się tak jak zmieniały się style architektoniczne. Duży wpływ na wygląd budynków miały też katastrofy takie jak pożary i wojny. Jednym z większych pożarów w historii Lublina był ten wywołany w 1575 roku przez nieostożną mieszczkę Jadwigę, która smażąc placki przed jarmarkiem zaprószyła ogień, który później strawił znaczną część miasta. Podczas bombardowania Lublina w 1939 r. i 1944 r. część kamienic wokół Rynku została zniszczona. W latach 50-tych XX w. kamienice zostały odbudowane, z zachowaniem podziału działek. Wtedy też powstały charakterystyczne dekoracje sgraffitowe na fasadach wielu kamienic.

       

Rynek Starego Miasta - Kamienica Klonowica, Rynek 2

Rynek Starego Miasta - Kamienica Klonowica, Rynek 2

 Charakterystyczna, potężna kamienica stojąca na rogu Rynku i ulicy Olejnej nazywana jest kamienicą Klonowica. Na początku XVI wieku, stały tu dwie kamienice należące do rodzin Jaczmirskich i Łabędziów. Jan Łabędź w 1538 roku został właścicielem obu kamienic, które sprzedał Stanisławowi Wiślickiemu w roku 1545. Kamienicę po lewej stronie odziedziczył po ojcu Jan Wiślicki, ławnik lubelski, przyszły teść Sebastiana Klonowica. Prawa kamienica ponownie trafiła w ręce rodziny Łabędziów, nabył ją Maciej, syn Jana. Ciekawostką jest fakt iż 22 sierpnia 1584 roku w tej kamienicy zmarł Jan Kochanowski. Kamienice jeszcze wiele razy zmieniały właścicieli, którymi były m.in. rodziny Sługockich, Oczków, Krokierów, Hendrichów, Heysslerów. W XVIII wieku kamienice zostały przebudowane i połączone w jedną całość. Wówczas kamienica otrzymała szatę klasycystyczną z pięciookienną fasadą, szeroką sienią i arkadowym dziedzińcem. Na murze attykowym wieńczącym fasadę została umieszczona data przebudowy „1785”. Podczas remontu w 1939 roku,artysta Jan Wodyński wykonał charakterystyczne sgraffitowe medaliony z portretami literatów związanych z Lublinem – Biernata z Lublina, Sebastiana Klonowica, Jana Kochanowskiego i Wincentego Pola.

Rynek Starego Miasta - Kamienica Wieniawskich, Rynek 17

Rynek Starego Miasta - Kamienica Wieniawskich, Rynek 17

Kamienica powstała w wyniku połączenia dwóch XV-wiecznych domów należących najpierw do rodzin Stanów i Cholewów a następnie po scaleniu do Walentego Stano. W 1575 roku w wyniku pożaru została zniszczona. Odbudowano ją w stylu renesansowym. Następnie przechodziła w posiadanie kolejnych właścicieli: Niemskich, Żendzianów, Felkelów a następnie Muratowiczów, Goleczyńskich, Faruchowiczów, Szponarowskich, Fivallów.

 W 1834 roku kamienicę zakupił Tadeusz Wieniawski, doktor medycyny, lekarz sztabowy w czasie powstania listopadowego. Był zasymilowanym Żydem. Wcześniej nazywał się Wolf Helman vel Tobiasz Pietruszka i mieszkał w żydowskim miasteczku o nazwie… Wieniawa (dzisiaj jest to dzielnica Lublina). Tadeusz Wieniawski miał trzech synów: Józefa, Juliana i Henryka. Julian został pisarzem i publicystą, Józef pianistą, natomiast Henryk światowej sławy kompozytorem i skrzypkiem.

Pierwszą nauczycielką Henryka była jego matka – Regina z Wolffów, która była siostrą zamieszkałego w Paryżu, kompozytora i pianisty Edwarda Wolffa.  W wieku ośmiu lat, Henryk rozpoczął naukę w Paryżu, gdzie ukończył konserwatorium mając lat 11. Wieniawski koncertował na największych ówczesnych scenach Rosji, Europy i Ameryki. 

Uważa się, że urodzony w kamienicy przy Rynku 17 Henryk Wieniawski jest najbardziej znanym lublinianinem w historii.

Obecnie w kamienicy siędzibę swoją ma Towarzystwo Muzyczne im. Henryka Wieniewskiego organizujące tu co dwa lata prestiżowy Międzynarodowy Konkurs Młodych Skrzypków im. K.Lipińsiego i H.Wieniawskiego. 

W kamienicy mieści się także popularna restauracja oferująca typowe polskie dania. 

Teatr Stary

Teatr Stary

Gmach został wzniesiony w 1822 r. wg projektu Łukasza Rodakiewicza - pierwszego właściciela teatru. Był to pierwszy stały teatr w Lublinie oraz drugi, po krakowskim w Polsce. Budynek otrzymał skromne detale klasycystyczne: arkady, maski i gryfy. Widownia liczyła w sumie 334 miejsca. Po śmierci Rodakiewicza, właścicielką została jego córka - Julia Makowska. Teatr Stary funkcjonował do roku 1887, czyli do czasu otwarcia reprezentacyjnego Teatru Miejskiego przy obecnej ul. Narutowicza. Na początku XX w. budynek zaadaptowano na kino zwane "Theatre Optique Parisien",które funkcjonowało potem pod nazwami: "Rialto", „Wiedza”, „Panteon” i „Adria”. Po II wojnie światowej do lat 80-tych funkcjonowało tu kino „Staromiejskie”. Następnie budynek stopniowo popadał w ruinę. Gruntowne prace remontowe, zakończone w 2012 r., przywróciły Teatr Stary do czasów dawnej świetności.

Obecnie mieści się tu teatr impresaryjny gdzie poza bogatym programem teatralnym, na widzów czekają koncerty, projekcje filmowe, rozmowy i spotkania dla dzieci. 

Możliwe jest zwiedzanie teatru z przewodnikiem, szczegóły na stronie http://teatrstary.eu/o-teatrze/ 

Trybunał Koronny (Stary Ratusz)

Trybunał Koronny (Stary Ratusz)

Okazały budynek w samym sercu staromiejskiego rynku został wybudowany w drugiej połowie XIV wieku jako miejski Ratusz, w miejscu wcześniejszego, drewnianego. Budynek był prawdopodobnie piętrowy. W przyziemiu znajdowały się pomieszczenia z funkcją handlową, natomiast na piętrze obradowała rada miasta. Budynek był kilkakrotnie przebudowywany. W wyniku pożaru w roku 1575, Ratusz otrzymał renesansową szatę. Dobudowano wieżę zwieńczoną metalowym hełmem, schody i attykę. Przed budynkiem stanęła fontanna. Kolejnej wielkiej przebudowy dokonano w latach 1781-1787, według projektu Dominika Merliniego, nadwornego architekta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Budynek otrzymał wówczas szatę klasycystyczną, którą możemy oglądać do dziś.   

Budynek w latach 1578-1794 pełnił też funkcję Trybunału Koronnego, powołanego przez króla Stefana Batorego. Była to najwyższa instancja sądowa w sprawach cywilnych i karnych. Lublin był jednym z dwóch, obok Piotrkowa, miast trybunalskich na terenie dawnej Korony. Trybunał sądził na przemian w Piotrkowie, dla spraw dotyczących Wielkopolski oraz w Lublinie dla obszaru Małopolski. Kadencja Trybunału Koronnego w Lublinie trwała od niedzieli przewodniej, czyli pierwszej niedzieli po Wielkanocy, do wyczerpania wszystkich spraw, które trafiły w danym roku na wokandę.

Z Trybunałem Koronnym związana jest najsłynniejsza lubelska legenda: „O Czarciej Łapie”. Legenda mówi, że w roku 1637, odbyła się tu rozprawa pomiędzy ubogą wdową a bogatym magnatem. Magnat, używając swoich wpływów i pieniędzy niesłusznie wygrał ten proces. Wdowa usłyszawszy wyrok , zawołała: „Gdyby mnie diabli sądzili, sprawiedliwszy wyrok by wydali”. W nocy pod Trybunał Koronny zajechała kareta, z której wysiadły trzy czarty. Po wejściu do budynku, przy blasku świec i księżyca, sprawa skrzywdzonej wdowy wróciła na wokandę a wyrok, który zapadł, był dla niej korzystny. Jeden z diabłów przypieczętował dokument ręką, wypalając w stole ślad. Ów stół z "Czarcią Łapą" jest do zobaczenia w Muzeum Lubelskim na Zamku.

Obecnie w budynku dawnego Ratusza znajduje się urząd stanu cywilnego, tzw. Pałac Ślubów, a w jego piwnicach ma swój początek Lubelska Trasa Podziemna.

Wieża Trynitarska

Wieża Trynitarska

„Na wieży furgotał blaszany kogucik, na drugiej zegar nucił” tak zaczyna się „Poemat o mieście Lublinie” autorstwa Józefa Czechowicza. Ów kogucik, stojący na szczycie Wieży Trynitarskiej, według legendy ostrzegał mieszkańców miasta przed zbliżającym się niebezpieczeństwem. Dzisiaj podobno pieje zawsze wtedy, gdy przez bramę przechodzi cnotliwa panna…

Nazwa wieży nawiązuje do nazwy zakonu trynitarzy, którzy na przełomie XVIII i XIX wieku byli w posiadaniu dawnych zabudować jezuickich.

Wieżę zaprojektował włoski architekt Antonio Corazzi. Prace ukończono w 1827 i od tego czasu jej wygląd się nie zmienił. Podstawę wieży stanowi średniowieczny mur obronny. Neogotycka wieża ma wysokość około 60 metrów,  posiada czworoboczny korpus i ośmioboczną nadbudowę zwieńczoną stożkowym dachem krytym blachą.  Wieża posiada dwie tak samo opracowane elewacje od strony Starego Miasta i placu Katedralnego. Od wschodu i zachodu przylegają do niej budynki dawnych zabudowań jezuickich. Główna oś fasady ujęta jest w dwie lizeny biegnące na wysokości całego czworobocznego korpusu. Przesklepiony przejazd zwieńczony jest łukiem ostrym, ponad którym znajduje się trójkątnie łamany gzyms z dekoracją kostkową. 

We wnętrzu mieści się Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Sakralnej, gromadzące kolekcję rzeźby sakralnej, obrazów oraz wiele innych ciekawych eksponatów. Na wysokości 40 metrów znajduje się taras widokowy, z którego można podziwiać panoramę Lublina. Aby się tam dostać trzeba pokonać kilka poziomów i aż 207 schodów. Wchodzi się od placu Katedralnego. Uwaga, przy złej pogodzie (opady deszczu, śniegu, silny wiatr itp.) obiekt jest zamknięty.

Wieża zamkowa

Wieża zamkowa

.

Romańska wieża, nazywana także donżonem, jest najstarszą budowlą na wzgórzu zamkowym a jednocześnie w całym Lublinie. Wieża została wzniesiona w drugiej połowie XIII wieku. Obiekt ma wysokość około 30 metrów a grubość jej murów w przyziemiu dochodzi do 4 metrów. Dolna część wieży zbudowana jest z kamienia wapiennego a górna z cegły ułożonej w wątku wendyjskim.

Spiralna klatka schodowa biegnąca w grubości murów prowadzi do trzech kondygnacji. Najwyższą kondygnację oświetla biforium -  charakterystyczny dla budowli romańskich otwór okienny podzielony na dwie części kamienną kolumienką.

Wieża przez wieki pełniła funkcje obronne, niekiedy mieszkalne. W XVI wieku mieściło się w niej więzienie dla szlachty. Funkcje więzienne pełniła też w XX wieku, podczas II Wojny Światowej mieściło się tu więzienie gestapo, w latach 1944-1954 podobnie jak Zamek, pełniła funkcję więzienia politycznego NKWD i UB.

Obecnie w wieży znajdują się wystawy historyczne a na jej  szczycie mieści się taras widokowy, z którego roztacza się wspaniały widok na Stare Miasto, Podzamcze i  centralną oraz wschodnią część Lublina.

 

Obiekt dostępny do zwiedzania z Kartą Turysty.

 

Zamek Lubelski

Zamek Lubelski

Stojący na szczycie wzgórza, charakterystyczny Zamek Lubelski to jeden z symboli architektonicznych i historycznych Lublina. Historia tego miejsca jest niezwykle ciekawa. Dostojna i tragiczna zarazem.

Uważa się, że na wzgórzu zamkowym już w VI wieku naszej ery istniała wczesnośredniowieczna osada. W XII wieku swoją siedzibę miał tu kasztelan, a w XIII wieku wybudowano istniejącą do dziś wieżę zwaną donżonem.

Przełomową datą w dziejach zamku był rok 1341 kiedy nastąpił najazd Tatarów na Lublin. Po tym wydarzeniu król Kazimierz Wielki zdecydował o wystawieniu murowanego zamku w miejscu drewnianego grodu.

Na zamku często gościli królowie, wielokrotnie przyjeżdżał tu Władysław Jagiełło a Jan Długosz przez dwa lata opiekował się synami Kazimierza Jagiellończyka.

W XVI wieku, za panowania Zygmunta Starego zamek przebudowano. Wybudowana została brama wjazdowa, dobudowano drugie piętro oraz okazałą attykę.

Dnia 1 lipca 1569 roku na zamku w Lublinie podczas walnego sejmu Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, z udziałem króla Zygmunta Augusta została podpisana unia polsko-litewska zwana Unią Lubelską. Była to pierwsza międzypaństwowa unia realna zawarta w Europie.

W XVII wieku podczas potopu szwedzkiego, zamek popadł w ruinę.

Dopiero w XIX wieku w miejscu zniszczonych budowli zaplanowano budowę gmachu więziennego. Wybudowano okazały obiekt w stylu neogotyckim, który zaprojektował inż. Jan Stompf. Od połowy XIX wieku do 1915 roku trafiali tu głównie więźniowie polityczni wśród nich byli m.in. Aleksander Głowacki (Bolesław Prus) i Andrzej Strug.

W latach 1939-1944 Zamek był siedzibą więzienia śledczego gestapo, w którym życie straciło ok. 3000 osób. Największej egzekucji Niemcy dokonali 22 lipca 1944 roku, w przeddzień wyzwolenia Lublina. Zamordowano wtedy blisko 300 więźniów.

W latach 1944-1954 na zamku funkcjonowało więzienie NKWD i UB. Przez jego mury przeszło około 35 tysięcy zatrzymanych a życie straciło około 200 osób.

W roku 1957 zostało otwarte Muzeum Lubelskie. Zgromadzono tu bogate zbiory w działach, m.in.: archeologicznym, numizmatycznym, militariów czy etnograficznym. W galerii malarstwa eksponowany jest słynny obraz Jana Matejki "Unia Lubelska".

Wzgórze zamkowe wraz ze Starym Miastem zostały uhonorowane w 2008 roku przez Prezydenta Rzeczpospolitej tytułem Pomnik Historii a Kaplica Trójcy Świętej znalazła się na liście Europejskiego Dziedzictwa Kulturalnego.

Moja trasa

Funkcja „Moja trasa” pozwoli Ci w prosty i wygodny sposób zaplanować pobyt w Lublinie. Kliknij i dowiedz się więcej.