Oto propozycja całodziennej wycieczki po Lublinie, podczas której odwiedzisz najważniejsze zabytki i miejsca w mieście. Przed zaplanowaniem zwiedzania, polecamy zapoznać się z korzyściami wynikającymi z posiadania Lubelskiej Karty Turysty, która gwarantuje bezpłatny wstęp do większości muzeów oraz korzystne rabaty w hotelach, restauracjach i wielu innych miejscach. Więcej szczegółów znajdziesz pod linkiem: lublincard.eu

Spacer zaczniemy od Placu Teatralnego. 

Centrum Spotkania Kultur

centrum spotkania kulturObiekt do niedawna potocznie nazywany był "Teatrem w Budowie", ponieważ jego budowę rozpoczęto w 1974 roku lecz dość szybko skończyły się środki na jej dokończenie. Po przebudowie zakończonej w 2015 roku możemy podziwiać imponujący, nowoczesny gmach, który został zaprojektowany przez znanego lubelskiego architekta Bolesława Stelmacha. Industrialną aranżację wieńczą zielone tarasy, porośnięte typowymi dla Lubelszczyzny roślinami oraz Miejska Pasieka Artystyczna. Przemierzając przeszklony podniebny korytarz, macie okazję spojrzeć na miasto z góry. W budynku odbywa się wiele wydarzeń takich jak koncerty, występy artystyczne, wystawy stałe i czasowe. Można też napić się kawy czy zjeść lunch w jednym z kilku lokali znajdujących się wewnątrz budynku.

 

Plac Litewski

plac litewskiPlac Litewski to największy i najbardziej reprezentacyjny plac Lublina. Odbywają się tu parady i najważniejsze uroczystości państwowe. Jest to też jedno z ulubionych miejsc spotkań lublinian.

Według podań w tym miejscu obozowali Litwini, którzy przybyli do Lublina na obrady sejmu, zakończonego podpisaniem Unii Polsko-Litewskiej w 1569 roku. To jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Polski upamiętnia okazały pomnik w kształcie obelisku.

Na Placu Litewskim odnajdziemy także pomniki: Marszałka Józefa Piłsudskiego, Nieznanego Żołnierza oraz Konstytucji 3 Maja. Znajdujące się w północnej części placu budynki to dawne pałace: Czartoryskich, Lubomirskich oraz Rządu Gubernialnego. Po przeciwnej stronie usytuowany jest okazały gmach Poczty Głównej, zawdzięczający swój obecny wygląd przebudowie w 1921 roku.

Nazwa Placu Litewskiego zmieniała się wraz z historią miasta. W XIX wieku  nazywał się  Placem Musztry, następnie Placem Gubernatora. W czasie II wojny światowej miejsce nosiło nazwę Plac Adolfa Hitlera, a po jej zakończeniu Plac Stalina.

W centralnej części rośnie niewielkie drzewo – topola czarna. Do roku 2017 w tym miejscu rósł słynny "Baobab" (tak naprawdę także topola czarna), chyba najsłynniejsze drzewo w historii Lublina. Pod "Baobabem" lublinianie bardzo chętnie… umawiali się na randki.

Atrakcją Placu Litewskiego są piękne fontanny podświetlane wieczorami. W sezonie letnim odbywają się tam pokazy multimedialne, podczas których na kurtynie wodnej prezentowane są kilkuminutowe filmy dotyczące historii miasta lub atrakcji kulturalnych. Program pokazów można sprawdzić na facebook.com/fontannamultimedialnalublin.

Zmierzamy w kierunku Starego Miasta. Dojdziemy tam tzw. Deptakiem, czyli fragmentem ulicy Krakowskie Przedmieście.

Krakowskie Przedmieście

                                    Ulica Krakowskie Przedmieście to najbardziej reprezentacyjna ulica Śródmieścia. Odcinek od strony Placu Króla Władysława Łokietka do Placu Litewskiego to tzw. Deptak, czyli część przeznaczona tylko dla pieszych (nie można wjeżdżać tam rowerami!). Jest to niezwykle popularne miejsce wśród mieszkańców Lublina i turystów. Znajdują się tam liczne restauracje, kawiarnie i kluby.

Większość kamienic na Krakowskim Przedmieściu została wybudowana w XVII i XVIII wieku. Niektóre z nich mają naprawdę ciekawą historię.

Pod numerem 2 znajduje się kamienica, której właścicielem był niegdyś Jan Mincel, kupiec. Mincel w kamienicy prowadził sklep korzenny. Mieszkający w tym samym czasie w Lublinie Bolesław Prus, uwiecznił Mincla w słynnej powieści "Lalka".

Mieszcząca się pod numerem 8, Kamienica Chmielewskich, niezmiennie kojarzy się lublinianom ze słynną kawiarnią funkcjonującą od lat w tym miejscu. Warto też wspomnieć, że niegdyś stał tutaj dom należący do Mikołaja Reja.

Jednym z właścicieli kamienicy pod numerem 25 był Stanisław Magierski - farmaceuta, muzyk, fotografik i żołnierz Armii Krajowej. Był autorem znanej pieśni partyzanckiej: Kołysanki leśnej, rozpoczynającej się słowami: "Dziś do Ciebie przyjść nie mogę...".

W kamienicy numer 36 urodził się Tadeusz Gałecki (pseudonim Andrzej Strug), pisarz. Jego najbardziej znane powieści to: "Żółty krzyż", "Świdry", "Dzieje jednego pocisku".

W narożnej kamienicy numer 27, na przełomie XIX i XX wieku mieściła się wytworna cukiernia i kawiarnia Semadeni. Po II Wojnie Światowej lokal został upaństwowiony i działał pod nazwą Regionalna.

Na rogu ulic Krakowskie Przedmieście i Kapucńskiej stał okazały gmach, w którym mieścił się Hotel Victoria, zniszczony podczas niemieckiego nalotu we wrześniu 1939 roku.

Przejdźmy na drugą stronę ulicy i zatrzymajmy się na chwilę przed Bramą Krakowską.

 

Brama Krakowska

                                    Brama Krakowska to jeden z architektonicznych symboli Lublina.  Jest skierowana w stronę historycznego traktu, który prowadził do ówczesnej stolicy państwa – Krakowa, stąd jej nazwa.

Wzniesiona została jako fortyfikacja w pierścieniu murów obronnych otaczających miasto. Stało się to w 1341 roku, za panowania króla Kazimierza Wielkiego po najeździe Tatarów. Zasadniczy zrąb gotyckich murów zbudowany został z cegły i kamienia wapiennego i ułożony na licu zewnętrznych ścian w motyw szachownicy. Nadbudowę wzniesiono z zeszklonej cegły. Ośmioboczna, otynkowana wieża powstała w połowie XVI wieku. Budowlę nakrywa barokowy hełm z umieszczonym na jego szczycie monogramem SAR /Stanislaus Augustus Rex/ i datą 1782, pochodzący z okresu przebudowy dokonanej przez Dominika Merliniego.

Obecny wygląd bramy jest wynikiem prac konserwatorsko-budowlanych z lat 1959-64, kiedy to przywrócono jej historyczny wygląd, a wnętrze zaadaptowano na potrzeby Muzeum Historii Miasta Lublina.

Brama Krakowska była budowlą reprezentacyjną, przez którą wjeżdżały orszaki monarsze i poselskie. Brama była też punktem obserwacyjnym dla straży ogniowej, grano z niej także hejnał miejski. Mieszkał tu też zegarmistrz, obsługujący znajdujący się na niej zegar.  Nie był chyba zbyt dobrym rzemieślnikiem, ponieważ o kondycji lubelskich zegarów napisano nawet wierszyk: "Wszędzie częstokroć mylą się zegarze, lecz te w Lublinie, najpewniejsze łgarze".

W Bramie Krakowskiej kręcone były sceny historycznego serialu „Czarne chmury”. Obecnie niemal codziennie można ją oglądać w serwisach pogodowych ogólnopolskich telewizji, kiedy na żywo pokazywane są migawki z różnych miejsc w Polsce.

Wewnątrz Bramy Krakowskiej mieści się Muzeum Historii Miasta Lublina (oddział Muzeum Narodowego w Lublinie). Wejście do muzeum jest od Placu Łokietka. Muzeum można zwiedzać od wtorku do niedzieli.

Tuż za Bramą Krakowską, w pierwszej kamienicy stojącej na rogu ul. Bramowej i Jezuickiej znajduje się Lubelski Ośrodek Informacji Turystycznej i Kulturalnej. To miejsce gdzie można zaopatrzyć się w mapy, przewodniki i foldery promocyjne dotyczące miasta i regionu, zakupić ciekawe pamiątki z podróży. Po wyjściu z LOITiK kierujemy się na prawo.

Wieża Trynitarska

wieza trynitarska„Na wieży furgotał blaszany kogucik, na drugiej zegar nucił” tak zaczyna się „Poemat o mieście Lublinie” autorstwa Józefa Czechowicza. Ów kogucik, stojący na szczycie Wieży Trynitarskiej, według legendy ostrzegał mieszkańców miasta przed zbliżającym się niebezpieczeństwem. Dzisiaj podobno pieje zawsze wtedy, gdy przez bramę przechodzi cnotliwa panna… .

Nazwa wieży nawiązuje do nazwy zakonu trynitarzy, którzy na przełomie XVIII i XIX wieku byli w posiadaniu dawnych zabudować jezuickich.

Wieżę zaprojektował włoski architekt Antonio Corazzi. Prace ukończono w 1827 i od tego czasu jej wygląd się nie zmienił. Podstawę wieży stanowi średniowieczny mur obronny. Neogotycka wieża ma wysokość około 60 metrów, posiada czworoboczny korpus i ośmioboczną nadbudowę zwieńczoną stożkowym dachem krytym blachą. Wieża posiada dwie tak samo opracowane elewacje od strony Starego Miasta i Placu Katedralnego. Od wschodu i zachodu przylegają do niej budynki dawnych zabudowań jezuickich. Główna oś fasady ujęta jest w dwie lizeny biegnące na wysokości całego czworobocznego korpusu. Przesklepiony przejazd zwieńczony jest łukiem ostrym, ponad którym znajduje się trójkątnie łamany gzyms z dekoracją kostkową. 

We wnętrzu mieści się Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Sakralnej, gromadzące kolekcję rzeźb sakralnych, obrazów oraz wielu innych ciekawych eksponatów. Na wysokości 40 metrów znajduje się taras widokowy, z którego można podziwiać panoramę Lublina. Aby się tam dostać trzeba pokonać kilka poziomów i aż 207 schodów. Wejście znajduje się na Placu Katedralnym. Uwaga, przy złej pogodzie (opady deszczu, śniegu, silny wiatr itp.) obiekt jest zamknięty.


Archikatedra

archikatedra lubelskaOkazała Archikatedra to obowiązkowy punkt zwiedzania Lublina. Jest to dawny kościół jezuicki, wybudowany w latach 1586-1604. Świątynię wybudowano według projektu włoskich architektów Jana Mario Bernardoniego i Józefa Bricciego, w stylu barokowym. Kościół wzorowany był na rzymskiej świątyni jezuickiej Il Gesu. W 1604 roku kościół został konsekrowany przez biskupa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego i otrzymał wezwanie Św. Jana Chrzciciela i Św. Jana Ewangelisty.

Wraz z kościołem, jezuici wybudowali kolegium, których budynki niegdyś otaczały dzisiejszy Plac Katedralny.  

Po pożarze w 1752 roku, nastąpiła odbudowa kościoła. Wówczas powstały słynne polichromie iluzjonistyczne autorstwa mistrza Józefa Mayera.

W 1773 zapadła decyzja papieża Klemensa XIV o kasacie zakonu jezuitów. Przez krótki czas kościół wraz z kompleksem zabudowań pojezuickich, przejął zakon Trynitarzy. Następnie zaborcy austriaccy uczynili z kościoła skład zboża.

W 1805 roku, utworzono diecezję lubelską, wtedy zapadła decyzja o remoncie kościoła z przeznaczeniem na katedrę. Głównym architektem przebudowy był Antoni Corazzi. W tym czasie został dobudowany klasycystyczny portyk o sześciu kolumnach. W ramach tych prac wybudowano też Wieżę Trynitarską.

Katedra została w znacznym stopniu zniszczona w wyniku niemieckich nalotów we wrześniu 1939 roku.

Oprócz iluzjonistycznych polichromii, w świątyni warto zobaczyć barokowy ołtarz wykonany z drewna gruszy libańskiej, relikwie Św. Jana Pawła II oraz Krzyż Trybunalski w Kaplicy Najświętszego Sakramentu, który wisiał niegdyś w głównej sali Trybunału Koronnego.

Wyjątkową czcią otoczony jest obraz z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. 3 lipca 1949 roku wierni zauważyli na obliczu Maryi łzy. Przez kilka dni tysiące wiernych z całej Polski przybyło do świątyni na wieść o „cudzie lubelskim”.

Wystawa „Kult – historia – legendy. Archikatedra Lubelska – spadkobierca zabytków i tradycji.” dostępna na chórze, prezentuje prawdziwe skarby, m.in. XIX-wieczny „krzyż ołtarzowy z pnia dębu” odnaleziony podczas rozbiórki kościoła pw. św. Michała Archanioła.

W Archikatedrze koniecznie trzeba też zobaczyć niezwykłą Zakrystię Akustyczną, gdzie stojąc po przeciwnych rogach można porozmawiać ze sobą szeptam a kolumny namalowane na sklepieniu... potrafią się poruszać. W ramach jednego biletu zobaczymy również wyjątkowy skarbiec oraz krypty gdzie pochowani są lubelscy biskupi.

Archikatedrę można zwiedzać codziennie poza nabożeństwami.  

Ponownie przechodzimy przez Wieżę Trynitarską. Uliczką Prezydenta Teodora Gruella dochodzimy do Rynku Starego Miasta.


Rynek Starego Miasta

rynek starego miastaPołożony centralnie lubelski Rynek ma kształt nieregularnego czworoboku. Jego położenie uwarunkowane było zabudową sprzed lokacji miasta oraz ukształtowaniem wzgórza. Rynek pełnił niegdyś funkcje administracyjne, sądowe, handlowe i kulturalne. Załatwiali tu swoje sprawy mieszczanie, szlachta i kupcy. Zakonnicy podążali do położonego nieopodal klasztoru Dominikanów, deputaci sądowi wchodzili po schodach do Trybunału Koronnego a kat czynił swą powinność przy pręgierzu ustawionym na środku placu. Szczególnie gwarno było podczas czterech dorocznych jarmarków, na które zjeżdżali kupcy z najodleglejszych zakątków ówczesnego świata. Dzisiaj czasem pustawy, niekiedy mocno zatłoczony, ale zawsze urokliwy Rynek otoczony jest kawiarnianymi ogródkami, które wypełniają mieszkańcy i turyści. 

Kamienice wokół Rynku należały do zamożnych rodzin mieszczańskich. Ich wygląd na przestrzeni wieków zmieniał się tak jak zmieniały się style architektoniczne. Duży wpływ na wygląd budynków miały też katastrofy takie jak pożary i wojny. Jednym z większych pożarów w historii Lublina był ten wywołany w 1575 roku przez nieostrożną mieszczkę Jadwigę, która smażąc placki przed jarmarkiem zaprószyła ogień, który później strawił znaczną część miasta. Podczas bombardowania Lublina w 1939 roku i 1944 roku część kamienic wokół Rynku została zniszczona. W latach 50-tych XX wieku kamienice zostały odbudowane, z zachowaniem podziału działek. Wtedy też powstały charakterystyczne dekoracje sgraffitowe na fasadach wielu kamienic.

Na Rynku znajduje się wiele kawiarenek i restauracji. To dobre miejsce aby odpocząć i coś zjeść. Z tyłu Trybunału znajduje się ul. Złota. Ta krótka uliczka doprowadzi nas do jednej  z najwspanialszych lubelskich świątyń – Bazyliki oo. Dominikanów.


Zespół kościelno-klasztorny oo. Dominikanów

                                    Jednym z najważniejszych zabytków Lublina jest kościół i klasztor oo. Dominikanów. Zakon przybył do Lublina w latach trzydziestych XIII wieku. W 1342 roku, po najeździe Tatarów, w miejscu drewnianej świątyni, został wybudowany ceglany, gotycki, jednonawowy Kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika. Świątynia była kilkukrotnie rozbudowywana. Największa przebudowa miała miejsce po pożarze w 1575 roku. Budowli nadano wówczas cechy typu renesansu lubelskiego. Architektem przebudowy był Rudolf Negroni. 

W 1569 roku w kościele odbyło się uroczyste nabożeństwo dziękczynne po zawarciu Unii Lubelskiej. W roku 1967 przez papieża Pawła VI kościół został podniesiony do rangi bazyliki mniejszej.

Wraz z kościołem od XV do XVII wieku budowany był etapami przylegający klasztor. W najstarszej części zachowały się sklepienia krzyżowo-żebrowe oraz portal z XV wieku. Jednym z ciekawszych miejsc w klasztorze jest dawny refektarz z charakterystycznym sklepieniem palmowym, opartym na jednej kolumnie. Według tradycji klasztornej, w refektarzu została podpisana Unia Lubelska w 1569 roku. Podczas zakończonego w 2012 roku remontu w północnym skrzydle klasztoru utworzono ekspozycję, w której zgromadzono przedmioty związane z zakonem. Najcenniejsze eksponaty można podziwiać w klasztornym skarbcu. Wystawa prezentuje m.in. kolekcję zabytkowych ksiąg, szat liturgicznych i wyrobów złotniczych.

Lubelscy dominikanie przez kilka wieków byli w posiadaniu jednej z największych w świecie relikwii Krzyża Świętego. Relikwia trafiła w XIV wieku do Lublina z Kijowa. W 1991 roku została skradziona i do dnia dzisiejszego jej nie odnaleziono.

Zarówno kościół jak i klasztor częściowo udostępnione są do zwiedzania.

Po wyjściu z kościoła skręcamy w prawą, aby ul. Archidiakońską dojść do placu Po Farze.

Plac Po Farze

                                    Nazwa placu nawiązuje do faktu, iż przez kilkaset lat stał tutaj kościół pw. św. Michała Archanioła. Był to pierwszy parafialny kościół w mieście, więc nazywano go Farą. Świątynię zbudowano prawdopodobnie w XIII wieku. Według podań została wzniesiona przez księcia Leszka Czarnego jako wotum po wygranej bitwie z Jadźwingami. Legenda mówi że książę, który przybył do Lublina, żeby rozprawić się z najeźdźcami, usnął pod wielkim dębem rosnącym w miejscu gdzie później stanął kościół. We śnie ukazał mu się Archanioł Michał i podarował mu miecz, którym później pokonał Jadźwingów.

Niestety nie wiadomo jaki był pierwotny wygląd świątyni. Podczas wielkiego pożaru miasta w 1575 roku kościół częściowo spłonął. Jego odbudowa, podczas której został powiększony, trwała 30 lat. Po przebudowie kościół miał imponujące rozmiary. Wieża miała ponad 60 metrów wysokości i widoczna była z odległości 5 mil polskich (mila polska - 7146 metrów). W 1844 roku podjęto decyzję o rozbiórce świątyni. Oficjalnym powodem był zły stan techniczny budynku. 

Makietę kościoła oraz rekonstrukcję jego fundamentów można obecnie oglądać na placu Po Farze. Jest to efekt prac rewitalizacyjnych prowadzonych na początku XXI wieku.

Ruszamy dalej w dół Starego Miasta. Dochodzimy do kolejnej bramy.


Brama Grodzka

brama grodzkaZbudowana w 1341 roku po najeździe Tatarów, za panowania króla Kazimierza Wielkiego. Strzegła przejścia w obronnych murach miejskich. Pierwotnie miała formę czworoboku opatrzonego hełmem, posiadała dwie kondygnacje z otworami strzelniczymi.  W XVI wieku dobudowano przedbramie z attyką. Pod koniec XVIII wieku na polecenie Komisji Dobrego Porządku (Boni Ordinis), Brama została przebudowana w stylu klasycystycznym i pozbawiona cech obronnych. Przebudowę przypominają elementy widoczne od strony Starego Miasta: data MDCCLXXXV oraz monogram SAR (Stanislaus Augustus Rex – Stanisław August Król).
Brama Grodzka była też symbolicznym łącznikiem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, dlatego potocznie nazywano ją Bramą Żydowską.

W jej pomieszczeniach siedzibę ma Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN. Możemy tam zobaczyć m.in.: makietę dawnej dzielnicy żydowskiej na Podzamczu oraz ciekawe wystawy dokumentujące codzienne życie w przedwojennym Lublinie.

Przechodzimy przez bramę i wzdłuż mostu zmierzamy w kierunku zamku.


Zamek Lubelski

zamek lubelskiStojący na szczycie wzgórza, charakterystyczny Zamek Lubelski to jeden z symboli architektonicznych i historycznych Lublina. Historia tego miejsca jest niezwykle ciekawa. Dostojna i tragiczna zarazem.

Uważa się, że na wzgórzu zamkowym już w VI wieku naszej ery istniała wczesnośredniowieczna osada. W XII wieku swoją siedzibę miał tu kasztelan, a w XIII wieku wybudowano istniejącą do dziś wieżę. Przełomową datą w dziejach zamku był rok 1341 kiedy nastąpił najazd Tatarów na Lublin. Po tym wydarzeniu król Kazimierz Wielki zdecydował o wystawieniu murowanego zamku w miejscu drewnianego grodu. Na zamku często gościli królowie, wielokrotnie przyjeżdżał tu Władysław Jagiełło a Jan Długosz przez dwa lata opiekował się synami Kazimierza Jagiellończyka. W XVI wieku, za panowania Zygmunta Starego zamek przebudowano. Wybudowana została brama wjazdowa, dobudowano drugie piętro oraz okazałą attykę.

Dnia 1 lipca 1569 roku na zamku w Lublinie podczas walnego sejmu Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, z udziałem króla Zygmunta Augusta została podpisana unia polsko-litewska zwana Unią Lubelską. Była to pierwsza międzypaństwowa unia realna zawarta w Europie.

W XVII wieku podczas potopu szwedzkiego, zamek popadł w ruinę. Dopiero w XIX wieku w miejscu zniszczonych budowli zaplanowano budowę gmachu więziennego. Wybudowano okazały obiekt w stylu neogotyckim, który zaprojektował inż. Jan Stompf. Od połowy XIX wieku do 1915 roku trafiali tu głównie więźniowie polityczni wśród nich byli m.in. Aleksander Głowacki (Bolesław Prus) i Andrzej Strug.

W latach 1939-1944 Zamek był siedzibą więzienia śledczego gestapo, w którym życie straciło około 3000 osób. Największej egzekucji Niemcy dokonali 22 lipca 1944 roku, w przeddzień wyzwolenia Lublina. Zamordowano wtedy blisko 300 więźniów. W latach 1944-1954 na zamku funkcjonowało więzienie NKWD i UB. Przez jego mury przeszło około 35 tysięcy zatrzymanych a życie straciło około 200 osób.

W roku 1957 zostało otwarte Muzeum Lubelskie, obecnie Muzeum Narodowe w Lublinie. Zgromadzono tu bogate zbiory w działach, m.in.: archeologicznym, numizmatycznym, militariów czy etnograficznym. W galerii malarstwa eksponowany jest słynny obraz Jana Matejki "Unia Lubelska".

Wzgórze zamkowe wraz ze Starym Miastem zostały uhonorowane w 2008 roku przez Prezydenta Rzeczpospolitej tytułem Pomnik Historii a Kaplica Trójcy Świętej otrzymała Znak Dziedzictwa Europejskiego.
 

Na wzgórzu zamkowym kończy się nasz spacer. Dziękujemy za wspólne zwiedzanie.